[ALT imaginis: Si imagines extingues, maior pars situs mei inutilis erit!]
mail: Bill Thayer 
[ALT imaginis: Click here to go to the English-language version of this page.]
English

[ALT imaginis: Cliccare qui per una pagina di aiuto in Italiano.]
Italiano

[Legamen ad varias paginas adiutivas]
Adiutorium

[Legamen ad paginam superiorem]
Altius

[Legamen ad ostium meum]
Ostium

[ALT imaginis: link to previous section]
Marcus Aurelius
Haec pagina telaris pars est
Historiae Augustae

a Loeb Classical Library editae
MCMXXI

Hic textus in dominio publico est.

Textum quam diligentissime perscrutavi et recensui —
sed si quemlibet errorem invenies, mihi, obsecro, scribe.


[ALT imaginis: link to next section]
Avidius Cassius

(Vol. II) Historia Augusta

p206 Verus

1[capitulum 1 legamenque ad capitulum anglice]1 Scio plerosque ita vitam Marci ac Veri litteris atque historiae dedicasse ut priorem Verum intimandum legentibus darent, non imperandi secutos1 ordinem sed vivendi; 2 ego vero, quod prior Marcus imperare coepit, dein Verus, qui superstite periit Marco, priorem Marcum dehinc Verum credidi celebrandum.

3 ºIgitur Lucius Ceionius Aelius2 Commodus Verus Antoninus, qui ex Hadriani voluntate Aelius appellatus est, ex Antonini coniunctione Verus et Antoninus, neque inter bonos neque inter malos principes ponitur. 4 quem constat non inhorruisse vitiis, non abundasse virtutibus, vixisse deinde non in suo libero principatu sed sub Marco in simili ac paris3 maiestatis imperio, a cuius secta lascivia morum et vitae licentioris nimietate p208dissensit. 5 erat enim morum simplicium et qui adumbrare nihil posset.

6 Huic naturalis pater fuit Lucius Helius Verus, qui ab Hadriano adoptatus primus Caesar est dictus et in eadem statione constitutus periit. 7 avi ac proavi et item maiores plurimi consulares. 8 natus est Lucius Romae in praetura patris sui XVIII kal. Ianuariarum die quo et Nero, qui rerum potitus est. 9 origo eius paterna pleraque ex Etruria fuit, materna ex Faventia.

2 [capitulum 2 legamenque ad capitulum anglice]1 Hac prosapia genitus patre ab Hadriano adoptato in familiam Aeliam devenit mortuoque patre Caesare in Hadriani familia remansit. 2 a quo Aurelio datus est adoptandus, cum sibi ille Pium filium Marcum nepotem esse voluisset posteritati satis providens, 3 ºet ea quidem lege ut filiam Pii Verus acciperet, quae data est Marco idcirco quia hic adhuc impar videbatur aetate, ut in Marci vita exposuimus. 4 duxit autem uxorem Marci filiam Lucillam. educatus est in domo Tiberiana. 5 audivit Scaurinum grammaticum Latinum, Scauri filium, qui grammaticus Hadriani fuit, Graecos Telephum4 atque Hephaestionem,5 Harpocrationem,6 p210rhetores Apollonium, Celerem Caninium et Herodem Atticum, Latinum Cornelium Frontonem; philosophos Apollonium et Sextum. 6 hos omnes amavit unice, atque ab his invicem dilectus est, nec tamen ingeniosus ad litteras. 7 amavit autem in pueritia versus facere, post orationes. et melior quidem orator fuisse dicitur quam poeta, immo, ut verius dicam, peior poeta quam rhetor. 8 nec desunt qui dicant eum adiutum ingenio amicorum, atque ab aliis ei illa ipsa, qualiacumque sunt, scripta; si quidem multos disertos et eruditos semper secum habuisse dicitur. 9 educatorem habuit Nicomedem. fuit voluptarius7 et nimis laetus et omnibus deliciis ludis iocis decenter aptissimus. 10 post septimum annum in familiam Aureliam traductus Marci moribus et auctoritate formatus est. amavit venatus palaestras et omnia exercitia iuventutis. 11 fuitque privatus in domo imperatoria viginti et tribus annis.

3 [capitulum 3 legamenque ad capitulum anglice]1 Qua die togam virilem Verus accepit, Antoninus Pius ea occasione qua patris templum dedicabat populo liberalis fuit. 2 mediusque inter Pium et Marcum idem resedit,8 cum quaestor populo munus daret. 3 post quaesturam statim consul est factus cum p212Sextio9 Laterano. interiectis annis cum Marco fratre iterum factus est consul. 4 diu autem et10 privatus fuit et ea honorificentia caruit qua Marcus ornabatur. 5 nam neque11 in senatu ante quaesturam sedit neque in itinere cum patre sed cum praefecto praetorii vectus est nec aliud ei honorificentia adnomen adiunctum est quam quod Augusti filius appellatus est. 6 fuit studiosus etiam circensium haud aliter quam gladiatorii muneris. hic cum tantis deliciarum et luxuriae quateretur erroribus, ab Antonino videtur ob hoc retentus quod eum pater ita in adoptionem Pii transire iusserat ut nepotem appellaret. cui, quantum videtur, fidem exhibuit, non amorem. 7 amavit tamen Antoninus Pius simplicitatem ingenii puritatemque12 vivendi hortatusque est ut imitaretur et fratrem. 8 defuncto Pio Marcus in eum omnia contulit, participatu etiam imperatoriae potestatis indulto, sibique consortem fecit, cum illi soli senatus detulisset imperium.

4 [capitulum 4 legamenque ad capitulum anglice]1 Dato igitur imperio et indulta tribunicia potestate, post consulatus13 etiam honorem delatum Verum vocari praecepit, suum in eum transferens nomen, cum ante Commodus vocaretur. 2 Lucius quidem p214Marco vicem reddens si quid susciperet14 obsecutus ut legatus proconsuli vel praeses imperatori. 3 iam primum enim pro ambobus15 ad milites est locutus et pro consensu imperii16 graviter se et ad Marci mores egit.

4 Ubi vero in Syriam17 profectus est, non solum licentia vitae liberioris sed etiam adulteriis et iuvenum18 amoribus infamatus est; 5 si quidem tantae luxuriae fuisse dicitur ut etiam, posteaquam19 de Syria rediit, popinam domi instituerit, ad quam post convivium Marci devertebat,20 ministrantibus sibi omni genere turpium personarum. 6 fertur et nocte perpeti alea lusisse, cum in Syria concepisset id vitium, atque in tantum vitiorum Gaianorum et Neronianorum ac Vitellianorum fuisse aemulum, ut vagaretur nocte per tabernas ac lupanaria obtecto capite cucullione vulgario viatorio et comissaretur cum triconibus, committeret rixas, dissimulans quis esset, saepeque efflictum livida facie redisse et in tabernis agnitum, cum sese absconderet. 7 iaciebat et nummos in popinas maximos, quibus calices frangeret. 8 amavit et aurigas, p216Prasino favens. 9 gladiatorum etiam frequentius pugnas in convivio habuit, trahens cenas in noctem et in toro convivali condormiens, ita ut levatus cum stromatibus in cubiculum perferretur. 10 somni fuit permodici, digestionis facillimae.

11 Sed Marcus haec omnia bene sciens21 dissimulabat pudore22 illo ne reprehenderet fratrem. 5[capitulum 5 legamenque ad capitulum anglice]1 et notissimum eius quidem fertur tale convivium, in quo primum duodecim accubuisse dicitur, cum sit notissimum dictum de numero convivarum "septem convivium, novem vero convicium". 2 donatos autem pueros decoros qui ministrabant singulis, donatos etiam structores et lances singulis quibusque, donata et viva animalia vel cicurum vel ferarum avium vel quadripedum,23 quorum cibi adpositi erant, 3 donatos etiam calices singulis per singulas potiones, murrinos et crystallinos Alexandrinos, quotiens bibitum est; data etiam aurea atque argentea pocula et gemmata, coronas quin etiam datas lemniscis aureis interpositis et alieni temporis24 floribus, data et vasa aurea cum unguentis ad speciem alabastrorum, 4 data et vehicula cum mulabus ac mulionibus cum iuncturis argenteis, ut ita de convivio redirent. 5 omne autem convivium aestimatum dicitur sexagies centenis milibus sestertiorum. 6 hoc convivium posteaquam Marcus audivit, ingemuisse dicitur et doluisse publicum fatum. 7 post convivium lusum p218est tesseris usque ad lucem. 8 et haec quidem post Parthicum bellum, ad quod eum misisse dicitur Marcus, ne vel in urbe ante oculos omnium peccaret, vel ut parsimoniam peregrinatione addisceret, vel ut timore bellico emendatior rediret, vel ut se imperatorem esse cognosceret. 9 sed quantum profecerit, cum alia vita tum haec quam narravimus cena monstravit.

6 [capitulum 6 legamenque ad capitulum anglice]1 Circensium tantam curam habuit ut frequenter e provincia25 litteras causa circensium et miserit et acceperit. 2 denique etiam praesens et cum Marco sedens multas a Venetianis est passus iniurias, quod turpissime contra eos faveret. 3 nam et Volucri equo Prasino aureum simulacrum fecerat, quod secum portabat. 4 cui quidem passas uvas et nucleos in vicem hordei in praesepe ponebat, quem sagis fuco tinctis coopertum in Tiberianam ad se adduci iubebat, cui mortuo sepulchrum in Vaticano fecit. 5 in huius equi gratiam primum coeperunt equis aurei vel brabia postulari. 6 in tanto autem equus ille honore fuit, ut ei a populo Prasinianorum saepe modius aureorum postularetur.

7 Profectum eum ad Parthicum bellum Marcus Capuam prosecutus est; cumque inde per omnium villas se ingurgitaret, morbo implicitus apud Canusium p220aegrotavit. quo ad eum26 visendum frater contendit. 8 multa in eius vita ignava et sordida etiam belli tempore deteguntur. 9 nam cum interfecto legato, caesis legionibus, Syris defectionem cogitantibus, oriens vastaretur, ille in Apulia venabatur et apud Corinthum et Athenas inter symphonias et cantica navigabat et per singulas maritimas civitates Asiae Pamphyliae Ciliciaeque clariores voluptatibus immorabatur. 7[capitulum 7 legamenque ad capitulum anglice]1 Antiochiam posteaquam venit, ipse quidem se luxuriae dedidit, duces autem confecerunt Parthicum bellum, Statius Priscus et Avidius Cassius et Martius Verus per quadriennium, ita ut Babylonem et Mediam pervenirent et Armeniam vindicarent 2 partumque ipsi nomen est Armeniaci, Parthici, Medici, quod etiam Marco Romae agenti delatum est. 3 egit autem per quadriennium Verus hiemem Laodiceae, aestatem apud Daphnen, reliquam partem Antiochiae. 4 risui fuit omnibus Syris, quorum multa ioca in theatro in eum dicta exstant. 5 vernas in triclinium Saturnalibus et diebus festis semper admisit. 6 ad Euphraten tamen impulsum comitum suorum sequendo27 profectus est. 7 Ephesum etiam rediit, ut Lucillam uxorem, missam a patre Marco, susciperet, et idcirco maxime ne Marcus cum ea in Syriam veniret ac flagitia eius adnosceret. p222nam senatui Marcus dixerat se filiam in Syriam deducturum. 8 confecto sane bello regna regibus, provincias vero comitibus suis regendas dedit. 9 Romam inde ad triumphum invitus, quod Syriam quasi regnum suum relinqueret, rediit et pariter cum fratre triumphavit, susceptis a senatu nominibus quae in exercitu acceperat. 10 fertur praeterea ad amicae vulgaris arbitrium in Syria posuisse barbam; unde in eum a Syria multa sunt dicta.

8 [capitulum 8 legamenque ad capitulum anglice]1 Fuit eius fati ut in eas provincias per quas rediit Romam usque luem secum deferre videretur. 2 et nata fertur pestilentia in Babylonia, ubi de templo Apollinis ex arcula aurea, quam miles forte inciderat, spiritus pestilens evasit, atque inde Parthos orbemque28 complesse. 3 sed hoc non Lucii Veri vitio sed Cassii, a quo contra fidem Seleucia, quae ut amicos milites nostros receperat, expugnata est. 4 quod quidem inter ceteros etiam Quadratus, belli Parthici scriptor, incusatis Seleucenis, qui fidem primi ruperant, purgat.

5 Habuit hanc reverentiam Marci Verus, ut nomina p224quae sibi delata fuerant cum fratre communicaret die triumphi, quem pariter celebrarunt. 6 reversus e Parthico bello minore circa fratrem cultu fuit Verus; nam et libertis inhonestius indulsit et multa sine fratre disposuit. 7 his accessit, quod, quasi reges aliquos ad triumphum adduceret, sic histriones eduxit e Syria, quorum praecipuus fuit Maximinus, quem Paridis nomine nuncupavit. 8 villam praeterea exstruxit in Via Clodia famosissimam, in qua per multos dies et ipse ingenti luxuria debacchatus est cum libertis suis et amicis imparibus,29 quorum praesentiae30 nulla inerat reverentia. 9 et Marcum rogavit, qui venit, ut fratri venerabilem morum suorum et imitandam ostenderet sanctitudinem, et quinque diebus in eadem villa residens cognitionibus continuis operam dedit, aut convivante fratre aut convivia comparante. 10 habuit et Agrippum histrionem, cui cognomentum erat Memphii, quem et ipsum e Syria veluti tropaeum Parthicum adduxerat, quem Apolaustum nominavit. 11 adduxerat secum et fidicinas et tibicines et histriones scurrasque mimarios et praestigiatores et omnia mancipiorum genera, quorum Syria et Alexandria pascitur voluptate, prorsus ut videretur bellum non Parthicum sed histrionicum confecisse.

p226 9 [capitulum 9 legamenque ad capitulum anglice]1 Et hanc vitae diversitatem31 atque alia multa inter Marcum et Verum simultates fecisse, non aperta veritas indicabat, sed occultus rumor inseverat. 2 verum illud praecipuum quod, cum Libonem quendam patruelem suum Marcus legatum in Syriam misisset, atque ille se insolentius quam verecundus senator efferret, dicens ad fratrem suum se32 scripturum esse si quid33 forte dubitaret, nec Verus praesens pati posset, subitoque morbo notis prope veneni exsistentibus interisset, visum est nonnullis, non tamen Marco, quod eius fraude putaretur occisus. quae res simultatum auxit rumorem.

3 Liberti multum potuerunt apud Verum, ut in vita Marci diximus, Geminas et Agaclytus, cui dedit invito Marco Libonis uxorem. 4 denique nuptiis a Vero34 celebratis Marcus convivio non interfuit. 5 habuit et alios libertos Verus improbos, Coeden et Eclectum ceterosque. 6 quos omnes Marcus post mortem Veri specie honoris abiecit35 Eclecto retento, qui postea Commodum filium eius occidit.

7 Ad bellum Germanicum, Marcus quod nollet Lucium sine se vel ad bellum mittere vel in urbe dimittere causa luxuriae, simul profecti sunt atque Aquileiam venerunt invitoque Lucio Alpes transgressi, p2288 cum Verus apud Aquileiam tantum venatus36 convivatusque esset, Marcus autem omnia prospexisset. 9 de quo bello quid37 per legatos barbarorum pacem petentium, quid38 per duces nostros gestum est, in Marci vita plenissime disputatum est. 10 composito autem bello in Pannonia urguente Lucio Aquileiam redierunt,39 quodque40 urbanas desiderabat Lucius voluptates in urbem festinatum41 est. 11 sed non longe ab Altino subito in vehiculo morbo, quem apoplexin vocant, correptus Lucius depositus e vehiculo detracto sanguine Altinum perductus, cum triduo mutus vixisset, apud Altinum periit.

10 [capitulum 10 legamenque ad capitulum anglice]1 Fuit sermo quod et socrum Faustinam incestasset. et dicitur Faustinae socrus dolo aspersis ostreis veneno exstinctus esse, idcirco quod consuetudinem quam cum matre habuerat filiae prodidisset. 2 quamvis et illa fabula quae in Marci vita posita est abhorrens a talis viri vita sit exorta, 3 cum multi etiam uxori eius flagitium mortis adsignent, et idcirco quod Fabia nimium indulserat Verus, cuius potentiam uxor Lucilla42 ferre non posset. 4 tanta sane familiaritas inter Lucium et Fabiam sororem fuit, ut43 hoc quoque usurpaverit rumor quod inierint consilium ad Marcum e vita tollendum, 5 idque cum esset per Agaclytum p230libertum proditum Marco, anteventum44 Lucium a Faustina,45 ne praeveniret.

6 Fuit decorus corpore, vultu geniatus, barba prope barbarice demissa, procerus et fronte in supercilia adductiore venerabilis. 7 dicitur sane tantam habuisse curam flaventium capillorum, ut capiti auri ramenta respergeret, quo magis coma inluminata flavesceret. 8 lingua impeditior fuit, aleae cupidissimus, vitae semper luxuriosae atque in pluribus Nero praeter crudelitatem et ludibria. 9 habuit inter alium luxuriae apparatum calicem crystallinum nomine Volucrem ex eius equi nomine quem dilexit, humanae potionis46 modum supergressum.

11[capitulum 11 legamenque ad capitulum anglice]1 Vixit annis quadraginta duobus. imperavit cum fratre annis undecim. inlatumque eius corpus est Hadriani sepulchro, in quo et Caesar pater eius naturalis sepultus est.

2 Nota est fabula, quam Marci non capit vita, quod partem vulvae veneno inlitam, cum eam exsecuisset cultro una parte venenato, Marcus Vero porrexerit. 3 sed hoc47 nefas est de Marco putari, quamvis Veri et cogitata et facta mereantur. 4 quod nos non in medio relinquemus sed totum purgatum confutatumque respuimus, cum adhuc post Marcum praeter vestram clementiam, Diocletiane Auguste, imperatorem talem nec adulatio videatur potuisse confingere.


Apparatus Criticus:

1 secutus P1; secuti sunt P corr.

2 caelius P.

3 pari P.

4 talephum P.

5 Hefaestionem Peter; fertionem P.

6 arpocrationem Pb; acprocrationem Pa;

7 So P; uoluptuarius Peter.

8 se resedit P.

9 Sextio Peter with Clinton; sestilio P.

10 ei P.

11 nam neque Jordan; namque P.

12 puritatemque P, perhaps a corruption; Peter suggests hilaritatemque.

13 post consulatus Petrarch; proconsulatos P1; proconsulatus P corr.

14 Thus Lenze; si susciperet obsecutus P;  si susciperet obsecutus Peter.

15 So Damsté; Marcus pro ambobus P.

16 pro consensu imperii Jordan; pro consensus imperio P.

17 Syria P, Peter.

18 So Winterfeld; iuuentis P1; iuuentutis P corr.; incestis Peter.

19 posteaquam Petrarch; quam postea P, Peter.

20 deuertebat P, which Lessing restores; diuertebat edd.

21 So Oberdick; omnia nesciens P; omnia non nesciens Peter.

22 So Novak; prae (·R· in P) before pudore Peter.

23 So P; quadrupedium B, Peter.

24 So Pb; alienis temporibus P corr.

25 e added by Salm.; prouincialibus P corr.

26 So Peter; quod eum P1 (m later erased).

27 So Peter2; impulsum . . . secunde P1; inpulsu . . . secum P corr.

28 urbemque P.

29 So Richter; paribus P, Peter.

30 praesentiae nulla Novak; praesentia ulla P; in praesentia nulla Peter.

31 haec . . . diuersitas P.

32 fratrem suum se Peter; fratres suos P.

33 qui P.

34 ab Vero Peter; habero P.

35 adiecit P.

36 uectatus P.

37 quid Novak; quidem P; quidem quid Peter.

38 quidem P.

39 redieret Pb; rediret Pa;

40 quoque P.

41 festinatum Peter; destinatum P.

42 Lucilla Mommsen; lucii P; uel Marci P corr.

43 ut Novak; ut si P; uti Peter.

44 ante aduentum P.

45 a Faustina Mommsen; a omitted in P.

46 positionis P.

47 se ad hoc P.


[image ALT: Valid HTML 4.01.]

Pagina recensita: IV Kal. Apr. 05